Katalog adresów branży kamieniarskiej

    Istotą projektowania jest zapewnienie bezpieczeństwa ludziom użytkującym wznoszone obiekty, obniżanie kosztów oraz uzyskanie pożądanych efektów estetycznych i stylistycznych.

    W wielu polskich firmach kamieniarskich panuje przekonanie, że pierwszą pozycją na liście oszczędności jest projekt, z drugiej zaś strony jest wymogiem inwestora lub generalnego wykonawcy okazyjnie tylko wykorzystywanym do zmontowania elewacji. Projekt wykonawczy powstający w pracowni architektonicznej pokazuje charakter elewacji, narzuca rzedne wysokościowe, podziały płyt, szerokości fug i rzadziej sposób kotwienia (typ kotew). Na jego podstawie przygotowanie zestawienia płyt czy kotew bywa niemalże w 100% przypadków niemożliwe. Biorąc pod uwagę czas jego powstania - przed rozpoczęciem budowy - nie uwzględnia np. pomiarów stanu istniejącego. Z tego powodu powinien być opracowywany odrębny projekt wykonawczy i dokumentacja warsztatowa. Obie wymienione pozycje są kosztem dla firmy wykonawczej kształtującym się na poziomie 2.5 - 3.0% a w skrajnych przypadkach nawet 4.0% wartości kontraktu, ale dzięki nim powstają oszczedności związane z:

     1) ograniczeniem do minimum cięcia na budowie i niepotrzebnych ścinków (czynności te są znacznie tańsze i dokładniej wykonane w zakładzie)
    2) czasem pracy ekip montujących,
    3) odpowiednimi ilościami poszczególnych typów kotew,
    4) błędami rzednych i wymiarów wyliczanych na budowie.

  Tylko nieliczne firmy mogą sobie pozwolić na utrzymanie własnego biura projektowego, dla pozostałych jedynym wyjściem jest zlecenie wykonania projektu firmie, która się tym zajmuje, a tych niestety jest niewiele.     Może sie też zdarzyć, że efekt końcowy nie odzwierciedla projektu, czy też koncepcji architekta. Co wtedy? Projekt wykonawczy wykonywany przez firmę kamieniarską powinien być, przed przystąpieniem do produkcji płyt i kotew (rusztu), zaakceptowany przez głównego projektanta, co pozwala uniknąć takich sytuacji. Coraz częściej architekci korzystają z doradztwa firm kamieniarskich lub wrecz zamawiają u nich projekt, który może być załącznikiem do projektu budowlanego. Do projektowania kamienia niezbędna jest też chociaż podstawowa wiedza na temat konstrukcji aluminiowych zarówno okiennych jak i słupowo - ryglowych. Znajomość tego zagadnienia pozwala niemal machinalnie rozwiązywać detale styków kamienia z innymi materiałami i konstrukcjami. Na etapie tworzenia projektu wykonawczego można wyeliminować mostki termiczne (takie przypadki zdarzają sie dosyć często!).

Co powinien zawierać projekt wykonawczy?

    1) Opis techniczny - w większości przypadków wykonywany "na sztukę" bo wszyscy którzy montują kamień doskonale znają technologię jego montażu. Może on być jednak źródłem teorii np. dla inwestora lub generalnego wykonawcy. W prawidłowo opracowanym opisie technicznym powinny znaleźć się informacje na temat producenta okotwienia, wszystkich typów użytych kotew (kotwy rurowe, z płaskownika, regulowane, ruszt), użytych zapraw do osadzania kotew, podłoża i odwołanie do poszczególnych typów kotew. Należy też załączyć obliczenia statyczne, a w tym siły (obliczeniowe lub charakterystyczne w zależności od producenta) działające na kotwe - pionowe dla kotew nośnych i poziome - dla kotew stabilizujących, a także wymiarowanie rusztowiny.

    2) Rysunki montażowe z detalami – powinny być wykonywane w skali 1:50 lub 1:25, tak aby wszystkie jego elementy były dobrze widoczne i czytelne. Na nim to pokazuje się rzedne wysokościowe, domiary i numery poszczególnych płyt i kotew. Aby ułatwić prace ekipom montującym zalecane jest zróżnicowanie numeracji płyt i kotew dla poszczególnych elewacji czy wręcz jej odcinków przy długich ścianach. Można to zrobić dodając przed właściwym numerem np. literę. Przy tworzeniu rysunku montażowego należy podać wszystkie niezbędne kąty wysokościowe i wymiary, tak aby ich wyznaczanie nie było konieczne podczas montażu. Elementami uzupełniającymi rysunki montażowe są detale, wykonywane w skali 1:5 lub nawet 1:1.
Przykładowy fragment widoku elewacji pokazano na rysunku 1. Zaznaczono na nim numery płyt (oddzielne numeracje dla granitu, piaskowca szlifowanego i łupanego), numery kotew (kotwy nośne poprzedza „N” zaś stabilizujące „S”, kotwy rusztowaniowe zaznaczono, ale bez numeru, ponieważ na całym budynku wystąpił tylko jeden ich typ), charakterystyczne rzuty i przekroje oraz dodatkowo płyty do docięcia na budowie (ukośne kreskowanie). Na rysunkach montażowych używa się uproszczonej numeracji kotew, dlatego ważnym jest, aby wymóc na dostawcy używanie na specyfikacji numerów z aprobaty i z zestawienia (zamówienia) przygotowywanego dla konkretnej elewacji.

Rysunek 1 –Fragment widoku elewacji na rysunku montażowym

Rysunek 2 to przykład rzutów poziomych. Są na nich wymiary rzeczywiste płyt i ich wielkości podawane w osiach. Domiary do osi budynku można pokazywać tylko w przypadku, gdy są one wytrasowane na scianie lub będzie to zrobione przed montażem. W przeciwnym razie punktem domiarów będą okna i załamania ścian. Na rzucie i przekrojach powinny być zaznaczone charakterystyczne detale, którego przykład ilustruje rysunek 3. W tym miejscu można poruszyć kwestie inwentaryzacji geodezyjnej stanu istniejącego. Najwygodniej byłoby, gdyby zapewniał ją generalny wykonawca, ale to zdarza sie rzadko, a osadzenie okien pozostawia wiele do życzenia. W takim przypadku to zleceniodawca bierze na siebie odpowiedzialność, za ewentualne niezgodności lub nieterminowość firmy geodezyjnej. Zazwyczaj spada to na firme kamieniarską, a finalnie na projektanta przygotowującego projekt wykonawczy. Pominięcie tego etapu projektu wykonawczego jest niemożliwe. Zdarzają sie bowiem błędy wykonawcze konstrukcji, rozbieżności w zastosowanych materiałach, czy różnice w wymiarach projektowych i rzeczywistych np. szerokość okna jest mniejsza o 4cm. Idealnym rozwiązaniem byłoby zastosowanie do tych celów tachimetrii lub jeszcze lepiej fotogrametrii, ale poważną przeszkodą ku temu jest cena, która waha się odpowiednio w kwocie 20000 i 100000PLN netto!

Rysunek 2 – Rzuty poziome elewacji

Rysunek 3 – Detal (tutaj glif okienny)

Ważnym załącznikiem do rysunku montażowego jest schemat budynków (rysunek 4). Wyobraźmy sobie sytuacje, że na budowe dostarczone są płyty i dysponujemy dużą ilością miejsca aby je złożyć. Jeżeli tylko są odpowiednio spakowane (na paletach) posługując sie takim szkicem (powinien bya na każdym rysunku montażowym) można natychmiast zdjąć płyty przy odpowiedniej elewacji.

Rysunek 4 – Schemat budynków

Co powinna zawierać dokumentacja warsztatowa?

    1) Zestawienie płyt (lista cięcia), które posiada własny numer i informację o lokalizacji płyt na budynku. W nim powinny być ujęte takie dane o płytach jak: numer, długość, wysokość, grubość, obróbka, powierzchnia w m2, ciężar i odwołanie do jej rysunku. Dodatkowymi kolumnami mogą być ilości w mb. krawędzi poddawanych dodatkowej obróbce (frezowaniu) oraz informacja o tym, czy płyta jest klejona czy też nie. Narzędziem wspomagającym przygotowanie takiego zestawienia może być zestaw aplikacji AutoLISPowych opracowywanych przez autora artykułu działającymi w środowisku AutoCADa, a będących obecnie w fazie opracowywania lub, wiekszość z nich, testowania. Aplikacje takie automatycznie generują zestawienia płyt i wykonują ich rysunki, o których mowa dalej. Narzędzie do generowania schematów klejenia jest przygotowywane. W opracowaniu pozostaje program przygotowujący listy transportowe.

    2) Rysunki poszczególnych płyt z zaznaczonymi otworami na piny kotew i krawędziami poddawanymi obróbce oraz detalami do nich. Przykład ilustruje rysunek 5. Kwestią sporną pozostaje tutaj sposób oznaczania krawędzi. Na rysunku 5 zaznaczono wszystkie nie obrabiane (kreskowanie ukośne), ale logiczniejszym rozwiązaniem wydaje sie zaznaczenie krawędzi poddawanych dalszej obróbce. W drugim wariancie rysunek jest bardziej czytelny dla pracownika zakładu kamieniarskiego przygotowującego płytę. Ułatwieniem byłoby też wstawienie opisu bezpośrednio przy krawędzi obrabianej, w którym podano obróbke czoła płyty, ilości i szerokości sfazowań lub numeru detalu wg, którego ma być wykonana.

Rysunek 5 – Rysunki płyt

    3) Schematy klejenia znacznie ułatwiają przygotowanie płyt klejonych (jeżeli takowe wystepują). Rysunek pokazuje sposób łączenia płyty - matki z glifem lub podwieszeniem. Bardzo dobrym rozwiązaniem jest przygotowywanie takich elementów przed ich wysłaniem na budowę w warunkach warsztatowych. Rzutuje to między innymi na jakość czy czas przygotowania elementu, ale ujemnie wpływa na pakowanie. Przykladowy schemat pokazano na rysunku 6.

Rysunek 6 – Schemat klejenia

    4) Zestawienie kotew to podanie typu, nośności, wysięgu, producenta i ilości. Z doświadczenia autora wynika, że ilości projektowe należy nieznacznie zwiekszyć. Zestawienia powinny być robione oddzielnie dla poszczególnych ścian oraz z podziałem na kotwy nośne, stabilizujące i rusztowaniowe. Wzbudza to zaufanie zleceniodawcy projektanta, ponieważ znacznie upraszcza i ułatwia sprawdzanie ilości kotew ujętych w zestawieniach i zużytych na budowie. Wiele do życzenia pozostawia statyka – częstym jest, że użyte kotwy przenoszą znacznie większe siły od tych, na które zostały zaprojektowane. Nasuwa sie tu pytanie – dlaczego w takim razie one wiszą? – otóż dlatego, że zostały przekroczone dopuszczalne ugięcia a nie naprężenia, co też jest niebezpieczne, ale to może być tematem na kolejny artykuł a rozwijanie tego wątku w tym miejscu nie ma sensu.

    5) Rysunki kotew, z dokładnym opisem nietypowych aby nie było żadnych wątpliwości przy ich zamówieniu i wykonaniu. Rysunek taki powinien być dostarczony także

Rysunek 7 – Rysunki kotew

ekipie montującej lub być elementem rysunku montażowego. Ważną informacją która powinna być dołączona w jakiejkolwiek formie powinny być minimalne otwory jakie należy wiercić w ścianie dla poszczególnych kotew.

Koordynacja dostaw

    1) Kamień – w przypadku, gdy terminy są napięte lub na budowie jest niewystarczająca ilość miejsca do złożenia wiekszej ilości kamienia zachodzi konieczność koordynacji dostaw płyt kamiennych. Zdarza sie, że montaż odbywa sie bezpośrednio z palet i wtedy zachodzi konieczność ich numeracji, a płyty powinny być pakowane wg określonej kolejności. Koordynacja dostaw kamienia wraz z paletowaniem jest niezbędna w przypadku ścian o dużej powierzchni (rzedu kilkuset m2) i bardzo zróżnicowanych płytach.
    2) Kotwy – ich dostawe należy koordynować ze względów finansowych. Dostarczone w odpowiednim momencie na budowe, a nie na niej składowane, mogą być później zafakturowane, a co sie z tym wiąże terminy płatności są rozłożone w czasie.

Niektórym z czytelników wydawać mogłoby sie iż, część z wymienionych elementów projektu jest zdecydowanie zbędna. Odpowiedź brzmi: tak. Ostateczna forma projektu i jego zakres są ustalane dla każdego budynku i wykonawcy indywidualnie, a artykuł obrazuje jego najbardziej rozbudowaną formę. Bardzo często zdarza się, że nie ma potrzeby opracowywania np. koordynacji (dostawy kamienia), bo sumaryczna ilość kamienia jest mała. Ważnym jednak jest aby uniknąć lub maksymalnie ograniczyć ustalanie jakichkolwiek detali bezpośrednio na budowie tuż przed montażem. Należy pamiętać o tym, że najważniejszym z projektantów jest architekt, z którym często kontakt jest ograniczony.
Na koniec można sobie zadać pytanie, czy warto zamawiać taki projekt? To zależy od tego czy firma chce robić cos i zarabiać pieniądze, czy też dodatkowo chciałaby mieć dobrą lub bardzo dobrą markę na rynku. Miłym jest bowiem usłyszeć, zarówno dla firmy wykonawczej jak i projektanta, słowa o dobrze zrobionej elewacji czy przeczytać podobną, a przy tym obiektywną, opinię w czasopiśmie. Mimo opracowania dokumentacji wykonawczej zdarza sie, że montaż nie jest wykonywany bezbłędnie. Pożądanym wydaje sie być jego nadzór inżynierski. Na co dzien można oglądać elewacje wykonane bez projektu wykonawczego – oby takich było jak najmniej!

Podziekowania dla firmy „Gruszecki” Sp. z o. o. za wyrażenie zgody na publikowanie rysunków, które autor artykułu opracował na jej zlecenie.